Tinh dịch đồ là gì?
Tinh dịch đồ (semen analysis) phân tích toàn diện chất lượng tinh dịch bao gồm thể tích, số lượng tinh trùng, tỷ lệ di động tiến tới và hình thái bình thường. Đây là xét nghiệm đầu tiên và quan trọng nhất trong đánh giá khả năng sinh sản nam giới theo tiêu chuẩn WHO.
Khi nào nên làm tinh dịch đồ?
- Vợ chồng chưa có con sau 12 tháng quan hệ không bảo vệ
- Gói xét nghiệm tiền hôn nhân cho nam giới
- Theo dõi sau điều trị vô sinh hoặc giãn tĩnh mạch thừng tinh
- Kiểm tra sau thắt ống dẫn tinh
- Đánh giá trước khi thực hiện hỗ trợ sinh sản (IUI, IVF)
Chuẩn bị trước khi xét nghiệm
- Kiêng xuất tinh từ 2 đến 7 ngày trước khi lấy mẫu
- Tránh rượu bia, thuốc lá và thức khuya trong vài ngày trước
- Thông báo nếu đang sốt, dùng kháng sinh hoặc nội tiết tố
- Lấy mẫu trọn vẹn, đưa đến phòng xét nghiệm trong vòng 30-60 phút
Giá trị tham chiếu theo WHO 2021
Bảng dưới đây là ngưỡng tham chiếu dưới (giới hạn dưới của khoảng bình thường) theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) ấn bản lần thứ 6, năm 2021. Kết quả của bạn cần được bác sĩ đọc cùng bệnh cảnh lâm sàng.
| Chỉ số | Ngưỡng tham chiếu WHO 2021 | Ý nghĩa |
|---|---|---|
| Thể tích tinh dịch | ≥ 1,4 ml | Lượng tinh dịch mỗi lần xuất tinh |
| Mật độ tinh trùng | ≥ 16 triệu/ml | Số tinh trùng trong mỗi ml |
| Tổng số tinh trùng | ≥ 39 triệu/lần | Tổng lượng tinh trùng cả lần xuất tinh |
| Di động toàn phần | ≥ 42% | Tỷ lệ tinh trùng còn di chuyển |
| Di động tiến tới | ≥ 30% | Tinh trùng bơi tiến về phía trước |
| Hình thái bình thường | ≥ 4% | Tỷ lệ tinh trùng có hình dạng chuẩn |
| Tỷ lệ sống | ≥ 54% | Tinh trùng còn sống tại thời điểm xét nghiệm |
| Độ pH | ≥ 7,2 | Độ axit – kiềm của tinh dịch |
Quy trình thực hiện tại HD Medic-LAB
- Tư vấn và hướng dẫn cách lấy mẫu đúng chuẩn, đảm bảo riêng tư
- Phân tích trên hệ thống chuẩn hóa theo tiêu chí WHO 2021
- Trả kết quả kèm tư vấn của bác sĩ, định hướng bước tiếp theo nếu cần
Mẫu lấy là gì?
Mẫu là tinh dịch, thu thập bằng thủ dâm vào hũ vô khuẩn chuyên dụng tại buồng lấy mẫu riêng của phòng xét nghiệm. Để đảm bảo kết quả chính xác nhất, cần tuân thủ nghiêm các yêu cầu chuẩn bị.
Cần chuẩn bị gì trước khi xét nghiệm?
- Kiêng xuất tinh 2–7 ngày trước lấy mẫu — tốt nhất là 3–5 ngày; kiêng dưới 2 ngày hoặc trên 7 ngày đều làm giảm chất lượng kết quả
- Không dùng bao cao su khi thu mẫu — có chứa chất diệt tinh trùng
- Lấy mẫu tại phòng xét nghiệm là tốt nhất; nếu lấy tại nhà phải mang đến trong 30–60 phút, giữ ấm (cặp vào người), không để mẫu lạnh hoặc dưới ánh nắng trực tiếp
- Thông báo nếu đang dùng thuốc: testosterone, thuốc điều trị cao huyết áp, thuốc tâm thần kinh — có thể ảnh hưởng đến kết quả
- Nên làm 2 lần cách nhau 2–4 tuần để có kết quả đánh giá chính xác hơn (tinh trùng biến động tự nhiên)
Chỉ số bình thường
Theo tiêu chuẩn WHO 2021 (lần 6):
| Thông số | Ngưỡng tham chiếu (bách phân vị thứ 5) |
|---|---|
| Thể tích tinh dịch | ≥1,4 mL |
| Tổng số tinh trùng / lần xuất tinh | ≥39 triệu |
| Mật độ tinh trùng | ≥16 triệu/mL |
| Độ di động tiến tới (Progressive) | ≥30% |
| Tổng di động (PR + NP) | ≥42% |
| Hình thái bình thường (Kruger strict) | ≥4% |
| Sức sống (Vitality) | ≥54% |
Giá trị tham chiếu có thể khác nhau tùy phòng xét nghiệm và phương pháp đo.
Kết quả bất thường có nghĩa gì?
Các thuật ngữ thường gặp:
Oligospermia (thiểu tinh trùng): mật độ <16 triệu/mL. Asthenospermia (yếu tinh trùng): độ di động tiến tới <30%. Teratospermia (dị dạng tinh trùng): hình thái bình thường <4%. Azoospermia (không tinh trùng): không phát hiện tinh trùng — cần phân biệt do tắc (obstructive) hay không do tắc (non-obstructive) bằng FSH/LH và sinh thiết tinh hoàn.
Kết quả bất thường không đồng nghĩa với vô sinh hoàn toàn — nhiều cặp đôi vẫn có con tự nhiên dù tinh dịch đồ không đạt chuẩn. Ngược lại, tinh dịch đồ bình thường không đảm bảo 100% có khả năng thụ thai. Tư vấn chuyên khoa nam học hoặc sản phụ khoa để lập kế hoạch phù hợp.
⚠️ Kết quả xét nghiệm cần được bác sĩ diễn giải trong bối cảnh lâm sàng cụ thể. Vui lòng liên hệ để được tư vấn.