Xét nghiệm Sán lá gan (Fasciola Ab) là gì?
Sán lá gan lớn (Fasciola hepatica/gigantica) lây qua rau thủy sinh sống hoặc nước ô nhiễm. Ấu trùng xuyên thành ruột, di chuyển qua gan rồi ký sinh trong đường mật. Giai đoạn di chuyển gây đau hạ sườn phải, sốt và tăng bạch cầu ái toan; giai đoạn ký sinh mạn tính trong đường mật gây viêm, tắc mật và áp xe gan. Bệnh gặp nhiều ở miền Trung và Tây Nguyên — nơi có thói quen ăn rau sống dưới nước.
Khi nào nên xét nghiệm Sán lá gan?
- Đau hạ sườn phải âm ỉ hoặc từng cơn, sốt kéo dài
- Tăng bạch cầu ái toan (eosinophil) bất thường trên CBC
- Thường xuyên ăn ngó sen, rau muống, rau thủy sinh sống
- Siêu âm gan phát hiện tổn thương dạng u nang hoặc áp xe
- Gói tầm soát ký sinh trùng tổng hợp
Mẫu lấy là gì?
Xét nghiệm sử dụng mẫu máu tĩnh mạch để phát hiện kháng thể IgG kháng sán lá gan Fasciola hepatica / F. gigantica. Xét nghiệm ELISA có độ nhạy >95% — hữu ích đặc biệt trong giai đoạn cấp tính khi chưa có trứng trong phân.
Cần chuẩn bị gì trước khi xét nghiệm?
- Không cần nhịn đói — có thể lấy mẫu bất kỳ thời điểm nào trong ngày
- Thông báo tiền sử ăn rau sống mọc dưới nước (rau cần tây, cải xoong, rau ngổ), uống nước suối chưa lọc
- Kết quả cần đối chiếu với lâm sàng và siêu âm gan để chẩn đoán chính xác
Chỉ số bình thường
| Kết quả | Ý nghĩa |
|---|---|
| Âm tính (OD Ratio <1.0) | Không phát hiện kháng thể Fasciola — bình thường |
| Dương tính (OD Ratio ≥1.0) | Gợi ý nhiễm sán lá gan |
Giá trị tham chiếu có thể khác nhau tùy phòng xét nghiệm và phương pháp đo.
Kết quả bất thường có nghĩa gì?
Fasciola dương tính: sán đang di trú qua nhu mô gan (giai đoạn cấp: sốt kéo dài, đau hạ sườn phải, bạch cầu ái toan tăng cao) hoặc đã định cư trong đường mật (giai đoạn mạn: tắc mật, đau bụng dai dẳng). Siêu âm có thể thấy tổn thương dạng đường hầm hoặc áp xe gan không điển hình.
Đặc điểm quan trọng: Fasciola không đáp ứng với albendazole hay mebendazole — thuốc điều trị duy nhất hiệu quả là triclabendazole (uống liều duy nhất sau bữa ăn có chất béo). Phòng ngừa: rửa kỹ hoặc nấu chín rau thủy sinh; lọc hoặc đun sôi nước uống.
⚠️ Kết quả xét nghiệm cần được bác sĩ diễn giải trong bối cảnh lâm sàng cụ thể. Vui lòng liên hệ để được tư vấn.