GH và IGF-1 là gì?
GH (Growth Hormone / Somatotropin) là hormone tuyến yên kích thích phát triển xương và cơ, điều hòa chuyển hóa protein, lipid và carbohydrate. GH tiết theo nhịp xung động (pulsatile) — đỉnh cao nhất khi ngủ sâu — nên một lần đo GH cơ bản ít có giá trị chẩn đoán.
IGF-1 (Insulin-like Growth Factor-1): được gan sản xuất dưới kích thích của GH, nồng độ ổn định trong ngày — là xét nghiệm sàng lọc tốt hơn cho rối loạn GH so với đo GH trực tiếp. IGF-1 được dùng phổ biến để theo dõi điều trị thiếu GH và acromegaly.
Khi nào nên xét nghiệm GH/IGF-1?
- Trẻ em thấp lùn không rõ nguyên nhân: tốc độ tăng trưởng <4–5 cm/năm sau 3 tuổi
- Nghi ngờ thiếu GH ở người lớn: mệt mỏi mạn tính, giảm cơ, tăng mỡ bụng, loãng xương, giảm chất lượng cuộc sống sau tổn thương vùng tuyến yên
- Nghi ngờ acromegaly (GH dư thừa ở người lớn): bàn tay/chân to, khuôn mặt thô, nhức đầu, ra mồ hôi nhiều, hội chứng ống cổ tay
- Theo dõi điều trị bổ sung GH ở trẻ em: đánh giá đáp ứng qua IGF-1 mỗi 3–6 tháng
Mẫu lấy là gì?
Xét nghiệm sử dụng mẫu máu tĩnh mạch. IGF-1 đo một lần, bất kỳ thời điểm nào. GH kích thích (chẩn đoán thiếu GH): đo GH nhiều thời điểm sau kích thích bằng insulin (ITT) hoặc GHRH-arginine. GH ức chế (chẩn đoán acromegaly): đo GH sau uống 75g glucose — bình thường GH phải giảm xuống <1 ng/mL.
Cần chuẩn bị gì trước khi xét nghiệm?
- IGF-1: không cần nhịn đói
- Test kích thích GH: nhịn đói qua đêm (8 giờ), thực hiện tại bệnh viện có theo dõi y tế do nguy cơ hạ đường huyết (ITT)
- Test ức chế GH (OGTT): nhịn đói, uống 75g glucose, đo GH tại các thời điểm 0–30–60–90–120 phút
Chỉ số bình thường
| Xét nghiệm | Giá trị bình thường (người lớn) |
|---|---|
| GH cơ bản (ngẫu nhiên) | Biến động rất lớn — ít có giá trị đơn độc |
| GH sau OGTT (acromegaly rule-out) | <1 ng/mL → loại trừ acromegaly |
| IGF-1 (người lớn 20–40 tuổi) | 115–355 ng/mL (giảm dần theo tuổi) |
Giá trị tham chiếu có thể khác nhau tùy phòng xét nghiệm và phương pháp đo.
Kết quả bất thường có nghĩa gì?
IGF-1 thấp + GH không tăng sau kích thích: xác nhận thiếu GH. Nguyên nhân: u tuyến yên, xạ trị vùng đầu, chấn thương sọ não, hoặc vô căn. Điều trị bổ sung GH ở trẻ em giúp đạt chiều cao mục tiêu; ở người lớn cải thiện thành phần cơ thể và chất lượng cuộc sống.
IGF-1 cao + GH không giảm sau OGTT: xác nhận acromegaly — thường do u tuyến yên tiết GH. Biến chứng: bệnh tim mạch, đái tháo đường, ung thư đại tràng, hội chứng ngưng thở khi ngủ. Điều trị: phẫu thuật tuyến yên, xạ trị, octreotide/lanreotide hoặc pegvisomant.
⚠️ Kết quả xét nghiệm cần được bác sĩ diễn giải trong bối cảnh lâm sàng cụ thể. Vui lòng liên hệ để được tư vấn.