Insulin và C-Peptid là gì?
Insulin là hormone do tế bào beta tuyến tụy sản xuất, điều hòa lượng đường trong máu bằng cách giúp glucose vào tế bào. C-Peptid (C-Peptide) là mảnh protein được giải phóng đồng thời với insulin theo tỷ lệ 1:1 — phản ánh chính xác lượng insulin mà tụy tự sản xuất (insulin nội sinh), vì C-Peptid không có trong insulin tiêm.
Kết hợp cả hai giúp phân biệt rõ ràng: cơ thể đang tự sản xuất insulin hay đang dùng insulin ngoại sinh.
Khi nào nên xét nghiệm Insulin/C-Peptid?
- Hạ đường huyết không rõ nguyên nhân — loại trừ insulinoma (u tiết insulin của tụy)
- Phân biệt đái tháo đường type 1 (tụy không sản xuất insulin — C-Peptid rất thấp) với type 2 (C-Peptid bình thường hoặc cao)
- Đánh giá kháng insulin (insulin resistance): HOMA-IR cao gợi ý hội chứng chuyển hóa
- Theo dõi chức năng tế bào beta sau ghép tụy hoặc cấy ghép đảo Langerhans
- Nghi ngờ tiêm insulin bí mật gây hạ đường huyết giả tạo (insulin cao + C-Peptid thấp)
Mẫu lấy là gì?
Xét nghiệm sử dụng mẫu máu tĩnh mạch lúc đói. Insulin và C-Peptid đo lúc đói (nhịn 8–10 giờ) là chuẩn. Trong trường hợp nghi insulinoma, đo khi đang hạ đường huyết (glucose <2,8 mmol/L) — “tam chứng Whipple” (hạ đường huyết + triệu chứng + hết triệu chứng sau ăn).
Cần chuẩn bị gì trước khi xét nghiệm?
- Nhịn đói 8–10 giờ (chỉ uống nước lọc)
- Không tiêm insulin hoặc dùng thuốc tiểu đường trong buổi sáng trước khi lấy mẫu — trừ khi bác sĩ yêu cầu khác
- Thông báo đang dùng insulin, sulfonylurea, hay GLP-1 agonist — ảnh hưởng trực tiếp đến kết quả
Chỉ số bình thường
| Xét nghiệm | Giá trị bình thường (lúc đói) |
|---|---|
| Insulin đói | 2–25 μIU/mL |
| C-Peptid đói | 0,5–2,0 ng/mL (0,17–0,66 nmol/L) |
| HOMA-IR = (glucose × insulin) / 405 | <2,5 — bình thường; >2,5 → kháng insulin |
Giá trị tham chiếu có thể khác nhau tùy phòng xét nghiệm và phương pháp đo.
Kết quả bất thường có nghĩa gì?
Hạ đường huyết + insulin cao + C-Peptid cao: insulinoma (u tế bào beta tụy) hoặc dùng sulfonylurea. Cần chụp CT/MRI tụy và nội soi siêu âm (EUS) để định vị khối u. Phẫu thuật cắt bỏ u thường chữa khỏi hoàn toàn.
Hạ đường huyết + insulin cao + C-Peptid thấp: tiêm insulin bí mật (Munchausen syndrome hoặc giả mạo). C-Peptid thấp loại trừ insulinoma — insulin đến từ bên ngoài, không phải tụy tự tiết.
C-Peptid rất thấp (<0,1 ng/mL) ở bệnh nhân đái tháo đường: tụy mất gần như toàn bộ tế bào beta → ĐTĐ type 1 hoặc ĐTĐ type 2 giai đoạn muộn cần insulin bắt buộc. Kháng insulin (HOMA-IR >3): tăng nguy cơ ĐTĐ type 2, gan nhiễm mỡ, hội chứng buồng trứng đa nang (PCOS).
⚠️ Kết quả xét nghiệm cần được bác sĩ diễn giải trong bối cảnh lâm sàng cụ thể. Vui lòng liên hệ để được tư vấn.