Bổ thể C3 và C4 là gì?
Hệ thống bổ thể (complement system) là mạng lưới protein huyết tương tham gia miễn dịch bẩm sinh — tiêu diệt vi khuẩn, tăng cường thực bào và điều hòa viêm. C3 là thành phần trung tâm quan trọng nhất của cascade bổ thể; C4 tham gia con đường cổ điển được kích hoạt bởi phức hợp kháng nguyên–kháng thể.
Khi có bệnh tự miễn hoạt động (đặc biệt SLE), phức hợp miễn dịch lắng đọng trong mô → kích hoạt bổ thể → C3 và C4 bị tiêu thụ → nồng độ trong máu giảm. Đây là dấu hiệu bệnh đang hoạt động.
Khi nào nên xét nghiệm C3 và C4?
- SLE đã chẩn đoán: theo dõi mức độ hoạt động bệnh và phát hiện sớm đợt bùng phát (C3/C4 giảm + Anti-dsDNA tăng)
- Viêm cầu thận màng proliferative type II (MPGN II / Dense Deposit Disease): C3 thấp kéo dài đặc trưng
- Viêm cầu thận sau nhiễm liên cầu: C3 thấp thoáng qua (hồi phục trong 6–8 tuần)
- Nghi ngờ thiếu bổ thể bẩm sinh: nhiễm trùng tái phát do vi khuẩn có vỏ (Neisseria, Streptococcus)
Mẫu lấy là gì?
Xét nghiệm sử dụng mẫu máu tĩnh mạch. C3 và C4 thường đo đồng thời, kèm ANA và Anti-dsDNA để đánh giá toàn diện hoạt động bệnh lupus. Nên xét nghiệm khi bệnh nhân không đang trong đợt nhiễm trùng cấp tính (nhiễm trùng làm C3 tăng giả do là protein viêm cấp).
Cần chuẩn bị gì trước khi xét nghiệm?
- Không cần nhịn đói
- Thông báo corticosteroid hoặc thuốc ức chế miễn dịch đang dùng — ảnh hưởng mức độ hoạt động bệnh và do đó mức bổ thể
Chỉ số bình thường
| Bổ thể | Giá trị bình thường |
|---|---|
| C3 | 0,90–1,80 g/L (90–180 mg/dL) |
| C4 | 0,16–0,47 g/L (16–47 mg/dL) |
Giá trị tham chiếu có thể khác nhau tùy phòng xét nghiệm và phương pháp đo.
Kết quả bất thường có nghĩa gì?
C3 và C4 đều giảm: kích hoạt bổ thể qua con đường cổ điển (phức hợp miễn dịch) — đặc trưng cho SLE hoạt động, đặc biệt viêm thận lupus (lupus nephritis). Bộ ba C3 thấp + C4 thấp + Anti-dsDNA tăng = dấu hiệu bùng phát cần tăng liều điều trị.
C4 thấp + C3 bình thường: gợi ý thiếu C4 bẩm sinh (khá phổ biến, ~1% dân số) hoặc kích hoạt sớm. C4 thấp mạn tính không rõ nguyên nhân gặp trong SLE không hoạt động ở người có gene C4 null. C3 thấp đơn độc: con đường thay thế được kích hoạt — đặc trưng của MPGN II và hemolytic uremic syndrome (HUS) do complement.
⚠️ Kết quả xét nghiệm cần được bác sĩ diễn giải trong bối cảnh lâm sàng cụ thể. Vui lòng liên hệ để được tư vấn.