Xét nghiệm AFB là gì?
Nhuộm Ziehl-Neelsen (ZN) phát hiện trực khuẩn kháng acid-cồn (Acid-Fast Bacilli — AFB) trong mẫu bệnh phẩm dưới kính hiển vi. AFB chủ yếu là Mycobacterium tuberculosis (vi khuẩn lao) nhưng cũng gặp các Mycobacterium không điển hình (NTM — Non-Tuberculous Mycobacteria). AFB trong đàm là xét nghiệm đầu tay, nhanh và rẻ trong sàng lọc lao phổi.
Xét nghiệm AFB thường đi kèm PCR Xpert MTB/RIF — vừa xác nhận lao vừa phát hiện kháng rifampicin trong 2 giờ.
Khi nào nên xét nghiệm AFB?
- Ho kéo dài >2 tuần + sốt chiều tối/ra mồ hôi đêm + sụt cân không rõ nguyên nhân
- Tiếp xúc với nguồn lây lao (người nhà, đồng nghiệp xác nhận có lao)
- X-quang phổi bất thường: thâm nhiễm thùy trên, hang, nốt vôi hóa, tràn dịch màng phổi
- Người nhiễm HIV, đái tháo đường, suy dinh dưỡng, suy thận — nguy cơ lao cao
- Nghi ngờ lao ngoài phổi: hạch cổ to, đau lưng (lao đốt sống), viêm màng não, tràn dịch màng phổi
Mẫu lấy là gì?
Tùy vị trí tổn thương nghi ngờ:
- Lao phổi: đàm khạc sâu buổi sáng sớm (trước khi ăn uống) — lấy 3 mẫu liên tiếp 3 ngày liên tiếp để tăng độ nhạy. Đàm phải từ phế quản, không phải nước bọt.
- Lao màng phổi/màng bụng: dịch màng do bác sĩ chọc hút
- Lao hạch: mẫu sinh thiết hạch
- Lao màng não: dịch não tủy
Cần chuẩn bị gì?
- Khạc đàm buổi sáng sớm, súc miệng nước lọc trước khi khạc (loại bỏ vi khuẩn miệng)
- Đựng đàm trong hũ nhựa vô khuẩn có nắp đậy kín, không nhiễm nước bọt
- Nếu không thể khạc tự nhiên: bác sĩ có thể dùng phương pháp khạc đàm kích thích (nebulization) hoặc nội soi phế quản lấy mẫu
Chỉ số bình thường
| Kết quả | Ý nghĩa |
|---|---|
| Âm tính (Negative) | Không tìm thấy AFB trong mẫu |
| 1+ đến 3+ | AFB dương tính — mức độ 1+ đến 3+ phản ánh số lượng vi khuẩn |
Giá trị tham chiếu có thể khác nhau tùy phòng xét nghiệm và phương pháp đo.
Kết quả bất thường có nghĩa gì?
AFB dương tính: xác nhận mạnh lao — cần điều trị ngay phác đồ HRZE (Isoniazid + Rifampicin + Pyrazinamide + Ethambutol) trong 2 tháng, sau đó HR trong 4 tháng. Không chờ kết quả nuôi cấy (4–8 tuần) nếu AFB dương tính và lâm sàng gợi ý mạnh. Song song: nuôi cấy + kháng sinh đồ để phát hiện lao kháng thuốc (MDR-TB).
AFB âm tính nhưng vẫn nghi ngờ lao: AFB có độ nhạy chỉ 40–60% — âm tính không loại trừ lao. Xpert MTB/RIF nhạy hơn (80%) và cho kết quả trong 2 giờ. Nuôi cấy lao (MGIT liquid culture) nhạy nhất (90%) nhưng cần 2–6 tuần.
⚠️ Kết quả xét nghiệm cần được bác sĩ diễn giải trong bối cảnh lâm sàng cụ thể. Vui lòng liên hệ để được tư vấn.