Amylase và Lipase là gì?
Amylase và Lipase là hai enzyme tiêu hóa do tuyến tụy sản xuất (cùng một phần từ tuyến mang tai). Khi tụy bị viêm, các enzyme này rò rỉ vào máu với lượng lớn. Lipase được ưu tiên hơn Amylase trong chẩn đoán viêm tụy cấp — lipase đặc hiệu cho tụy hơn (amylase cũng tăng trong nhiều bệnh khác: bệnh tuyến mang tai, thủng ruột, suy thận) và tăng kéo dài hơn (7–14 ngày so với 3–5 ngày của amylase).
Khi nào nên xét nghiệm?
- Đau bụng thượng vị đột ngột dữ dội, lan ra lưng, kèm buồn nôn/nôn — triệu chứng điển hình viêm tụy cấp
- Rượu bia nhiều + đau bụng thượng vị — viêm tụy do rượu
- Sỏi mật + đau bụng + sốt — viêm tụy do sỏi mật
- Theo dõi viêm tụy mạn: cơn đau tái phát, sụt cân, tiêu chảy mỡ (phân nổi, nhờn)
- Đau bụng chưa rõ nguyên nhân — loại trừ viêm tụy
Mẫu lấy là gì?
Mẫu máu tĩnh mạch. Trong viêm tụy cấp nặng, nồng độ amylase/lipase có thể không tỷ lệ với mức độ nặng của bệnh — cần kèm CT bụng để đánh giá hoại tử tụy.
Cần chuẩn bị gì?
- Thường là xét nghiệm cấp cứu — không cần nhịn đói
- Thông báo thuốc đang dùng: corticosteroid, thiazide, azathioprine làm tăng amylase/lipase
Chỉ số bình thường
| Enzyme | Bình thường | Ngưỡng chẩn đoán viêm tụy |
|---|---|---|
| Amylase | 30–110 U/L | >3 lần giới hạn trên (>330 U/L) |
| Lipase | 13–60 U/L | >3 lần giới hạn trên (>180 U/L) |
Giá trị tham chiếu có thể khác nhau tùy phòng xét nghiệm và phương pháp đo.
Kết quả bất thường có nghĩa gì?
Lipase >3× giới hạn trên + đau bụng điển hình: viêm tụy cấp xác nhận. Điều trị: nhịn ăn, truyền dịch tích cực, kiểm soát đau. CT bụng có cản quang sau 48–72 giờ nếu tiến triển nặng — đánh giá hoại tử và biến chứng. Nguyên nhân phổ biến nhất: sỏi mật (40%) và rượu (30%). Amylase cao đơn độc, lipase bình thường: thường không phải viêm tụy — gợi ý macroamylasemia, bệnh tuyến mang tai, hoặc suy thận.
⚠️ Kết quả xét nghiệm cần được bác sĩ diễn giải trong bối cảnh lâm sàng cụ thể. Vui lòng liên hệ để được tư vấn.