Canxi ion hóa, Phospho và Bicarbonat là gì?
Ba xét nghiệm này mở rộng đánh giá điện giải và cân bằng acid-base vượt ra ngoài bộ natri-kali thông thường:
- Canxi ion hóa (Ca²⁺ tự do): dạng canxi hoạt động sinh học, không gắn protein — phản ánh chính xác hơn canxi toàn phần (canxi toàn phần bị ảnh hưởng bởi albumin). Điều hòa bởi PTH và Vitamin D.
- Phospho máu (Phosphate): khoáng chất quan trọng trong chuyển hóa năng lượng (ATP), xương, và cân bằng acid-base. Quan hệ nghịch với canxi qua trục PTH-Vitamin D.
- Bicarbonat (HCO₃⁻): đệm chính trong máu; tăng trong nhiễm kiềm chuyển hóa, giảm trong nhiễm toan chuyển hóa.
Khi nào nên xét nghiệm?
- Ca ion hóa: co giật không rõ nguyên nhân, dị cảm tay-chân-quanh miệng, chuột rút — triệu chứng hạ canxi; hôn mê + tăng huyết áp kháng trị — gợi ý tăng canxi
- Phospho: suy thận mạn (phospho tăng, canxi giảm); suy dinh dưỡng, hội chứng tái nạp (refeeding syndrome); cường cận giáp
- Bicarbonat: theo dõi cân bằng acid-base trong ICU; tiêu chảy mạn (HCO₃ mất qua phân → nhiễm toan); nôn nhiều (HCO₃ tích lũy → nhiễm kiềm); suy thận
Mẫu lấy là gì?
Ca ion hóa: mẫu khí máu động mạch (ABG) cho kết quả chính xác nhất; có thể dùng máu tĩnh mạch nếu bảo quản kỵ khí. Phospho và HCO₃: mẫu máu tĩnh mạch thường quy.
Chỉ số bình thường
| Xét nghiệm | Bình thường |
|---|---|
| Canxi ion hóa | 1,12–1,32 mmol/L (4,5–5,3 mg/dL) |
| Phospho máu | 0,87–1,45 mmol/L (2,7–4,5 mg/dL) |
| Bicarbonat (HCO₃⁻) | 22–29 mmol/L |
Giá trị tham chiếu có thể khác nhau tùy phòng xét nghiệm và phương pháp đo.
Kết quả bất thường có nghĩa gì?
Ca ion hóa <1,12 mmol/L (hạ canxi): Tetany (co cứng cơ, dấu Chvostek, dấu Trousseau) — tiêm canxi gluconate tĩnh mạch trong hạ canxi cấp nặng; bổ sung canxi + Vitamin D uống trong mạn. Phospho cao + PTH cao + canxi thấp: cường cận giáp thứ phát (suy thận mạn) — hạn chế phospho trong chế độ ăn + sevelamer. HCO₃ <22: nhiễm toan chuyển hóa (suy thận, tiêu chảy, nhiễm toan lactic, DKA). HCO₃ >29: nhiễm kiềm chuyển hóa (nôn nhiều, lợi tiểu thiazide).
⚠️ Kết quả xét nghiệm cần được bác sĩ diễn giải trong bối cảnh lâm sàng cụ thể. Vui lòng liên hệ để được tư vấn.