Calcitonin là gì?
Calcitonin là hormone do tế bào C (parafollicular cells) của tuyến giáp sản xuất, có vai trò điều hòa nồng độ canxi (đối lập với PTH). Về mặt lâm sàng, vai trò sinh lý của calcitonin ở người lớn còn giới hạn — nhưng nó là marker đặc hiệu nhất của ung thư giáp thể tủy (Medullary Thyroid Carcinoma — MTC).
MTC xuất phát từ tế bào C, không phải từ tế bào nang — do đó không hấp thu iod, không theo dõi bằng Tg, không điều trị được bằng I-131. Phát hiện sớm qua calcitonin là chìa khóa để phẫu thuật triệt căn.
Khi nào nên xét nghiệm Calcitonin?
- Nhân giáp được phát hiện tình cờ hoặc trước khi làm FNA (sinh thiết tế bào học): loại trừ MTC trước thủ thuật
- Gia đình có MTC hoặc hội chứng MEN 2 (Multiple Endocrine Neoplasia type 2): sàng lọc định kỳ, thường kết hợp xét nghiệm gene RET
- Theo dõi sau phẫu thuật MTC: calcitonin phải về <10 pg/mL — tăng trở lại gợi ý tái phát hoặc di căn
- Tiêu chảy mạn tính không rõ nguyên nhân: MTC tiến triển tiết calcitonin và peptide VIP gây tiêu chảy phân nước
Mẫu lấy là gì?
Xét nghiệm sử dụng mẫu máu tĩnh mạch. Calcitonin đo lúc đói, buổi sáng. Trong một số trường hợp nghi ngờ, bác sĩ có thể chỉ định test kích thích calcium (tiêm calcium gluconate tĩnh mạch) để phát hiện tăng tiết calcitonin vi thể.
Cần chuẩn bị gì trước khi xét nghiệm?
- Nhịn đói 8 giờ (chỉ uống nước lọc)
- Tránh hút thuốc lá 2 giờ trước khi lấy mẫu — nicotine làm tăng calcitonin
- Thông báo suy thận: calcitonin tăng sinh lý trong suy thận do giảm thải trừ
Chỉ số bình thường
| Đối tượng | Calcitonin bình thường |
|---|---|
| Nữ | <5 pg/mL |
| Nam | <11,5 pg/mL |
| Ngưỡng gợi ý mạnh MTC | >100 pg/mL |
Giá trị tham chiếu có thể khác nhau tùy phòng xét nghiệm và phương pháp đo.
Kết quả bất thường có nghĩa gì?
Calcitonin >100 pg/mL: rất gợi ý MTC — cần FNA tế bào học và siêu âm cổ đánh giá hạch. Calcitonin 10–100 pg/mL: vùng xám — cần test kích thích calcium và theo dõi. MEN 2A/2B (đột biến gene RET di truyền): MTC gần như chắc chắn xuất hiện — phẫu thuật dự phòng cắt tuyến giáp thường được khuyến cáo ở người mang đột biến.
Sau phẫu thuật MTC — calcitonin không về bình thường: tồn dư bệnh hoặc di căn (phổi, gan, xương). MTC kháng trị với hóa chất thông thường — vandetanib và cabozantinib (thuốc ức chế RET) hiện là lựa chọn điều trị hệ thống.
⚠️ Kết quả xét nghiệm cần được bác sĩ diễn giải trong bối cảnh lâm sàng cụ thể. Vui lòng liên hệ để được tư vấn.