Nuôi cấy vi khuẩn là gì?
Nuôi cấy vi khuẩn phân lập và định danh vi khuẩn gây bệnh từ mẫu bệnh phẩm. Sau khi vi khuẩn mọc trên môi trường nuôi cấy, hệ thống định danh tự động hiện đại (MALDI-TOF MS, Vitek2) xác định chính xác loài trong vòng vài giờ. Kháng sinh đồ (antibiogram) xác định vi khuẩn nhạy hay kháng với từng loại kháng sinh — là cơ sở để bác sĩ lựa chọn kháng sinh đúng.
Nhuộm Gram được thực hiện song song: trong 30 phút cho phép phân loại sơ bộ gram dương/gram âm, định hướng điều trị ngay trước khi có kết quả định danh đầy đủ.
Khi nào nên xét nghiệm?
- Nhiễm trùng huyết nghi ngờ: sốt cao/hạ thân nhiệt + rét run + huyết áp tụt — cấy máu 2–3 bộ trước khi dùng kháng sinh
- Nhiễm trùng tiết niệu: tiểu buốt rắt + tiểu đục + sốt — cấy nước tiểu giữa dòng
- Viêm phổi nặng hoặc không đáp ứng kháng sinh — cấy đàm + cấy máu
- Mủ vết thương, áp xe, nhiễm trùng mô mềm — cấy mủ
- Viêm màng não nghi ngờ — cấy dịch não tủy (khẩn cấp)
Mẫu lấy là gì?
Tùy vị trí nhiễm trùng: máu (ống cấy máu), nước tiểu giữa dòng, đàm, dịch não tủy, mủ, dịch khớp, phết họng/mũi, dịch âm đạo/cổ tử cung… Nguyên tắc quan trọng nhất: lấy mẫu TRƯỚC KHI dùng kháng sinh — kháng sinh dù 1 liều cũng có thể làm vi khuẩn không mọc trên cấy.
Cần chuẩn bị gì?
- Lấy mẫu trước kháng sinh — tuyệt đối ưu tiên
- Kỹ thuật vô khuẩn khi lấy mẫu: sát khuẩn da tốt trước cấy máu để tránh tạp nhiễm
- Mẫu nước tiểu: vệ sinh vùng sinh dục, lấy nước tiểu giữa dòng (bỏ đoạn đầu và cuối), đựng trong hũ vô khuẩn
Kết quả như thế nào?
| Kết quả | Ý nghĩa |
|---|---|
| Không mọc vi khuẩn (No growth) | Mẫu vô khuẩn hoặc đã dùng kháng sinh trước |
| Định danh vi khuẩn + Antibiogram | Kết quả S (Sensitive), I (Intermediate), R (Resistant) với từng kháng sinh |
Giá trị tham chiếu có thể khác nhau tùy phòng xét nghiệm và phương pháp đo.
Kết quả bất thường có nghĩa gì?
Cấy máu dương tính (bacteremia/septicemia): nhiễm trùng huyết xác nhận — chọn kháng sinh theo antibiogram, dùng đường tĩnh mạch, thời gian đủ dài (thường 2–6 tuần tùy vi khuẩn và nguồn gốc). Vi khuẩn ESBL (tiết beta-lactamase phổ rộng) và MRSA (tụ cầu kháng methicillin) cần kháng sinh nhóm carbapenem hoặc vancomycin.
Vi khuẩn kháng đa thuốc (MDR): XDR (extensively drug-resistant), PDR (pan-drug-resistant) — hội chẩn chuyên gia bệnh truyền nhiễm, dùng kháng sinh cuối hàng (colistin, fosfomycin). Kiểm soát nhiễm khuẩn bệnh viện là then chốt để tránh lây lan.
⚠️ Kết quả xét nghiệm cần được bác sĩ diễn giải trong bối cảnh lâm sàng cụ thể. Vui lòng liên hệ để được tư vấn.