Procalcitonin là gì?
Procalcitonin (PCT) là tiền chất của hormone calcitonin, bình thường chỉ có lượng rất nhỏ trong máu. Khi có nhiễm khuẩn nặng toàn thân (vi khuẩn, nấm, một số ký sinh trùng), nhiều mô sản xuất PCT — nồng độ tăng nhanh trong 6–12 giờ và tỷ lệ với mức độ nặng của nhiễm khuẩn.
PCT không tăng đáng kể trong nhiễm virus, bệnh tự miễn hoặc viêm vô khuẩn — giúp phân biệt nhiễm khuẩn với các nguyên nhân viêm khác. Đây là ứng dụng lâm sàng quan trọng nhất: phân biệt nhiễm khuẩn vi khuẩn với virus trong viêm phổi và nhiễm trùng đường hô hấp.
Khi nào nên xét nghiệm PCT?
- Nghi ngờ nhiễm trùng huyết (sepsis): sốt cao + thở nhanh + mạch nhanh + rối loạn ý thức
- Phân biệt viêm phổi vi khuẩn (PCT cao) với viêm phổi virus/COVID (PCT thấp/bình thường) — hướng dẫn sử dụng kháng sinh
- Theo dõi đáp ứng điều trị kháng sinh: PCT giảm 50% mỗi 24–48 giờ là dấu hiệu điều trị có hiệu quả
- Hướng dẫn thời điểm ngừng kháng sinh: PCT <0,25 ng/mL gợi ý có thể ngừng an toàn
- ICU: đánh giá nguy cơ tử vong — PCT >10 ng/mL kéo dài tiên lượng xấu
Mẫu lấy là gì?
Mẫu máu tĩnh mạch. PCT ổn định hơn nhiều so với các cytokine (IL-6, TNF) — bảo quản được ở nhiệt độ phòng nhiều giờ. Kết quả thường có trong 1–2 giờ.
Chỉ số bình thường và ngưỡng lâm sàng
| Mức PCT | Diễn giải lâm sàng |
|---|---|
| <0,1 ng/mL | Bình thường — nhiễm khuẩn nặng toàn thân rất khó xảy ra |
| 0,1–0,25 ng/mL | Nhiễm khuẩn cục bộ nhẹ hoặc không nhiễm khuẩn |
| 0,25–0,5 ng/mL | Nguy cơ nhiễm khuẩn — cân nhắc kháng sinh |
| >0,5 ng/mL | Nhiễm khuẩn có hệ thống — kháng sinh thường được chỉ định |
| >10 ng/mL | Nhiễm trùng huyết nặng/sốc nhiễm khuẩn — tiên lượng xấu |
Giá trị tham chiếu có thể khác nhau tùy phòng xét nghiệm và phương pháp đo.
Kết quả bất thường có nghĩa gì?
PCT tăng nhanh + lâm sàng nhiễm trùng: bắt đầu kháng sinh phổ rộng ngay; cấy máu, đàm, nước tiểu trước kháng sinh. PCT thấp + sốt + CRP tăng: gợi ý nguyên nhân không do vi khuẩn (virus, bệnh tự miễn, phản ứng thuốc, ung thư) — cân nhắc không dùng kháng sinh. Chiến lược “PCT-guided antibiotic stewardship” giúp giảm 20–30% lượng kháng sinh sử dụng mà không tăng tỷ lệ tử vong.
⚠️ Kết quả xét nghiệm cần được bác sĩ diễn giải trong bối cảnh lâm sàng cụ thể. Vui lòng liên hệ để được tư vấn.