PTH là gì?
PTH (Parathyroid Hormone / Hormone tuyến cận giáp) điều hòa nồng độ canxi và phospho trong máu — hai khoáng chất thiết yếu cho xương, thần kinh và cơ bắp. Bốn tuyến cận giáp nhỏ bé (nằm sau tuyến giáp) tiết PTH khi canxi máu giảm: PTH kích thích xương giải phóng canxi, thận tái hấp thu canxi và tổng hợp Vitamin D hoạt tính.
PTH phải được diễn giải luôn kèm canxi máu — PTH “cao” hay “thấp” chỉ có ý nghĩa khi biết canxi đang ở mức nào.
Khi nào nên xét nghiệm PTH?
- Canxi máu cao (hypercalcemia) — loại trừ cường cận giáp nguyên phát (nguyên nhân phổ biến nhất gây canxi cao ở người khỏe mạnh ngoại trú)
- Canxi máu thấp (hypocalcemia): co cứng cơ, dị cảm vùng miệng, dấu hiệu Chvostek/Trousseau — phân biệt thiểu năng cận giáp với thiếu Vitamin D
- Sỏi thận tái phát — cường cận giáp là nguyên nhân cần loại trừ
- Loãng xương sớm hoặc gãy xương không tương xứng với tuổi
- Suy thận mạn: theo dõi cường cận giáp thứ phát (thường gặp trong lọc máu)
Mẫu lấy là gì?
Xét nghiệm sử dụng mẫu máu tĩnh mạch. Nên lấy máu buổi sáng khi đói (canxi và PTH đạt ổn định nhất). PTH rất dễ bị phân hủy — mẫu cần vận chuyển lạnh và xử lý trong 2 giờ. Luôn đo kèm canxi máu toàn phần và ion hóa, phospho, creatinine, Vitamin D (25-OH) cùng một lần.
Cần chuẩn bị gì trước khi xét nghiệm?
- Nhịn đói 8–10 giờ (chỉ uống nước lọc)
- Thông báo bổ sung canxi và Vitamin D đang dùng, thuốc lợi tiểu thiazide (làm tăng canxi)
- Thông báo bổ sung Lithium — làm tăng PTH giả tạo
Chỉ số bình thường
| Xét nghiệm | Giá trị bình thường |
|---|---|
| PTH intact | 15–65 pg/mL (1,6–6,9 pmol/L) |
| Canxi máu toàn phần | 2,15–2,55 mmol/L (8,5–10,2 mg/dL) |
| Phospho máu | 0,87–1,45 mmol/L (2,7–4,5 mg/dL) |
Giá trị tham chiếu có thể khác nhau tùy phòng xét nghiệm và phương pháp đo.
Kết quả bất thường có nghĩa gì?
PTH cao + canxi cao: cường cận giáp nguyên phát — hầu hết do u tuyến cận giáp lành tính (adenoma) một bên. Biểu hiện nhớ theo quy tắc “bones, stones, groans, psychic moans”: loãng xương, sỏi thận, đau bụng, rối loạn tâm thần nhẹ. Phẫu thuật cắt bỏ adenoma chữa khỏi hoàn toàn.
PTH cao + canxi thấp hoặc bình thường: cường cận giáp thứ phát — thường do thiếu Vitamin D nặng hoặc suy thận mạn. Điều trị bổ sung Vitamin D + canxi giúp PTH trở về bình thường. PTH thấp + canxi thấp: thiểu năng cận giáp — hay gặp sau phẫu thuật tuyến giáp/cận giáp; điều trị bổ sung canxi và Vitamin D hoạt tính (calcitriol).
⚠️ Kết quả xét nghiệm cần được bác sĩ diễn giải trong bối cảnh lâm sàng cụ thể. Vui lòng liên hệ để được tư vấn.